Voordat hij iets kon uitleggen, kwam ze terug de kamer in, haar hand stevig om haar leren handtas geklemd.
Ik had me nooit kunnen voorstellen dat ik na drieënzestig jaar vredig leven in het Midwesten mezelf in de spreekkamer van een neuroloog in het University of Iowa Hospital in Iowa City zou bevinden, met een hart dat bonkte van een angst die ik nog niet begreep.
Mijn naam is Kathy Cuban, en de afgelopen vier jaar heb ik mijn man, Steven, stukje bij stukje van me zien wegglippen. Niet door de dood – dat zou waarschijnlijk makkelijker te accepteren zijn – maar door een wrede mist van geheugenverlies die zich als winterse rijp op de ramen van ons huis in Iowa over zijn geest heeft verspreid.
Steven was zeventig toen het allemaal begon. Eerst kleine dingen. Vergeten waar hij zijn leesbril had neergelegd. Hetzelfde verhaal twee keer op één avond vertellen tijdens het zondagse diner. Onze kleinzoon vernoemen naar de naam die onze zoon in zijn kindertijd had.
Ik zei tegen mezelf dat het normaal was om ouder te worden. We vergeten allemaal wel eens dingen.
Maar toen kwam de ochtend dat hij zich niet meer kon herinneren hoe hij de John Deere-tractor moest starten die hij al veertig jaar bestuurde, dezelfde groene machine die onze driehonderd hectare vruchtbare grond in Iowa had geploegd, door droogte en overvloedige oogsten heen. Toen wist ik dat er iets vreselijk mis was.
Onze dochter, Clare, stond erop dat we specialisten zouden raadplegen.
Om de paar weken kwam ze vanuit Des Moines aanrijden in haar glimmende SUV, haar designerhakken tikten op onze oude grenen vloeren, en haar parfum – iets duurs en bloemigs – vulde de kamers die normaal gesproken naar koffie, houtwas en oude boeken roken.
Ze bedoelde het goed, zei ik tegen mezelf. Ze maakte zich zorgen om haar vader.
Maar tijdens deze bezoeken was er iets in haar ogen dat ik niet helemaal kon plaatsen. Berekening. Een stille aftasting.
ios_forward_arrowLees meer
00:00
00:45
01:31
Mogelijk gemaakt door
GliaStudios.
Ze liep langzaam door het huis, dat in 1889 door Stevens grootvader was gebouwd, en bekeek de rijen maïs en sojabonen alsof ze ze beoordeelde. Meer dan eens betrapte ik haar erop dat ze met haar telefoon foto’s maakte van antieke meubels, waarbij ze even stilstond bij het notenhouten dressoir dat van Stevens moeder was geweest.
Ze stelde terloops vragen over de eigendomsakte, of de grond volledig was afbetaald en of we hypotheken hadden.
‘Mam, jullie worden allebei oud,’ zei ze dan, terwijl ze mijn hand kneep met haar perfect gemanicuurde vingers. ‘We moeten dit praktisch aanpakken. Heb je al aan een volmacht gedacht? Wat gebeurt er als je geen beslissingen meer voor papa kunt nemen?’
Ik veranderde altijd van onderwerp. Er was iets aan die gesprekken waardoor ik kippenvel kreeg, hoewel ik niet kon uitleggen waarom.
Clare was ons oudste kind. Wie anders konden we vertrouwen?
Afgelopen dinsdag veranderde alles.
Clare maakte een afspraak met Dr. Michael Hartley, een neuroloog in het Universitair Ziekenhuis in Iowa City. Ze had al maanden aangedrongen op deze diagnose, en uiteindelijk stemde ik ermee in.
Stevens toestand verslechterde: hij zwierf ‘s nachts door de tuin, vergat ‘s ochtends mijn naam en herkende Clare zelfs een keer niet meer. Onze dokter in het kleine stadje Milbrook deed wat hij kon, maar hij bleef maar zeggen: “Je hebt een specialist in de stad nodig, Kathy. Dit gaat mijn petje te boven.”
De rit naar Iowa City duurde ongeveer negentig minuten. Steven zat rustig en beheerst op de passagiersstoel en keek naar de eindeloze maïsvelden die voorbijgleden alsof hij ze voor het eerst zag. Clare reed, overdreven vrolijk, neuriënd countryliedjes van de radio en de stilte vullend met luchtige gesprekken over werk, de files op de I-80 en de nieuwe koffiezaak in het centrum.
De praktijk van dokter Hartley bevond zich op de vierde verdieping. Alles was steriel wit, met gedempte blauwtinten en rustgevende, natuurlijke patronen. Deze institutionele rust was bedoeld om mensen te kalmeren die allesbehalve kalm waren.
De dokter zelf was jonger dan ik had verwacht, misschien een jaar of vijfenveertig, met een bril met een metalen montuur, en hij schuifelde nerveus met papieren in zijn handen.
Hij onderwierp Clare en mij aan een onderzoek. Geheugentests. Motorische coördinatietests. Vragen waarop Steven steeds verwarder reageerde.
‘Meneer Cuban, kunt u mij vertellen in welk jaar we leven?’ vroeg dokter Hartley vriendelijk.
Steven kneep zijn ogen samen en fronste zijn wenkbrauwen alsof hij iets in de verte probeerde te lezen.
‘Het jaar negentien zevenentachtig,’ zei hij uiteindelijk.
‘En wie is de president?’ vervolgde de dokter.
“Reagan, denk ik. Tenzij… Ford?” Steven keek onzeker.
Mijn keel snoerde zich samen. Het was 2024. Bijna veertig jaar later.
Dr. Hartley schreef ongeduldig met zijn pen over het papier. Ik merkte dat zijn handen licht trilden. Toen hij opkeek, keken zijn ogen me intens aan, wat me verraste.
“Mevrouw Cuban,” zei hij voorzichtig, “ik wil graag wat extra tests uitvoeren. Een cognitieve test, een hersenscan. Dit geheugenverlies verloopt sneller dan de gebruikelijke leeftijdsgebonden achteruitgang.”
Hij stopte, keek naar Clare en vervolgens weer naar mij.
“Ik wil ook graag de medicatiegeschiedenis van meneer Cuban bekijken. Bepaalde medicijnen kunnen soms cognitieve symptomen verergeren.”
‘Medicatiegeschiedenis?’ Clare lachte zachtjes en verplaatste zich in haar stoel.
“Mijn vader gebruikt bijna niets. Alleen bloeddrukpillen.”
‘En wie beheert zijn medicatie?’ vroeg dokter Hartley. Hij keek mij aan, niet haar.
‘Clare wel,’ zei ik. ‘Elke week, als ze hem bezoekt, sorteert ze zijn pillendoosje. Ze was erg behulpzaam.’
Er flitste iets over het gezicht van de dokter. Bezorgdheid. En iets wat verdacht veel op angst leek.
Voordat ik het goed en wel besefte, stond Clare abrupt op en streek haar blouse glad.
“Neem me niet kwalijk,” zei ze. “Ik moet even naar het toilet. Ik ben zo terug.”
Ze glimlachte naar ons beiden, maar haar glimlach bereikte haar ogen niet eens.
Op het moment dat de deur achter haar dichtviel, veranderde de hele houding van Dr. Hartley.
Hij boog zich voorover en greep het bureau zo stevig vast dat zijn knokkels wit werden.
‘Mevrouw Cuban,’ fluisterde hij zachtjes maar vastberaden, ‘u moet contact opnemen met de autoriteiten.’
Ik voelde een knoop in mijn maag.
“De autoriteiten? Waarom? En wat met mijn dochter?”
‘De medische dossiers,’ zei hij snel, de woorden stroomden achter elkaar. ‘Het patroon van achteruitgang, de chronologie – dit heb ik al eerder gezien. Er zijn bepaalde stoffen, benzodiazepinen in combinatie met andere medicijnen, die symptomen kunnen veroorzaken die identiek zijn aan dementie. Ze veroorzaken echt geheugenverlies, desoriëntatie, vooral bij oudere patiënten – maar ze zijn omkeerbaar als ze vroeg genoeg worden ontdekt.’
De kamer leek te kantelen.
‘Wat zeg je?’ fluisterde ik.
“Ik zeg dat uw man misschien helemaal geen dementie heeft,” antwoordde dokter Hartley. “Hij zou…”
De deur ging open.
Clare stond in de deuropening, haar handtas zo stevig vastgeklemd dat haar vingers wit werden. Haar blik dwaalde heen en weer tussen Dr. Hartley en mij – scherp en onderzoekend.
‘Het spijt me dat het zo lang heeft geduurd,’ zei ze kalm. ‘Is alles in orde, dokter?’
Hartley schoot zo snel overeind, het leek alsof er aan onzichtbare touwtjes was getrokken. Zijn professionele masker viel zo abrupt dicht dat ik me bijna afvroeg of die laatste dertig seconden wel echt hadden plaatsgevonden.
‘Alles is in orde,’ zei hij te snel. ‘Ik was net aan je moeder aan het uitleggen dat we meer afspraken moeten inplannen.’
Maar zijn handen trilden nog steeds.
Clares blik bleef iets te lang op hem rusten. Daarna draaide ze zich naar me toe met die vertrouwde, ingestudeerde glimlach.
‘Klaar om te gaan, mam?’ vroeg ze luchtig. ‘Ik denk dat papa moe is.’
In de auto zat ik op de achterbank naast Steven, die al in slaap was gevallen, zachtjes snurkend en met zijn hoofd naar het raam gekanteld.
Ik keek naar de achterkant van Clares hoofd terwijl ze reed en meezong met de radio. Mijn dochter. Het kleine meisje dat ik in slaap wiegde in de kleine kinderkamer met gele muren. Het kind wiens schaafwonden ik verzorgde op de honkbalvelden en tijdens kerkpicknicks. De jonge vrouw wiens studentenkamer ik versierde met vondsten uit de kringloopwinkel en handgemaakte quilts.
Diezelfde dochter die nu haar handtas stevig vasthield alsof er een geheim in verborgen zat.
De woorden van Dr. Hartley galmden na in mijn hoofd.
Neem contact op met de autoriteiten.
Je dochter.
Wat probeerde hij me te vertellen? Wat had hij in Stevens opnames gezien dat hem zo had beangstigd? En waarom was Clare precies op dat moment terug de kamer in gekomen, alsof ze achter de deur had staan meeluisteren, wachtend op het juiste moment om hem te onderbreken?
Die nacht, nadat Steven in slaap was gevallen, deed ik iets wat ik nog nooit eerder had gedaan.
Ik ging naar de logeerkamer waar Clare verbleef tijdens haar bezoeken en opende haar reistas.
Mijn handen trilden toen ik de opgevouwen kleren en het kleine make-uptasje opzij schoof, dat in ons oude huis net zo misplaatst leek als een boetiek midden in een maïsveld.
Onderin de tas, gewikkeld in een zijden sjaal, vond ik een klein amberkleurig medicijnflesje.
Het etiket was gedeeltelijk losgekomen, maar ik kon een deel van de naam van het medicijn ontcijferen: “…azipam.” Daaronder stond in kleine letters: “Niet voor menselijk gebruik. Uitsluitend voor veterinair gebruik.”
Veterinair gebruik.
Ik zat op de rand van het logeerbed, met een koude fles in mijn hand, toen het besef me overviel als ijskoud water dat uit een metalen emmer werd gegoten.
Clare hielp Steven niet.
Ze gaf hem drugs.
De vraag die me de hele nacht wakker hield, was niet “waarom”. Ik begon “waarom” te begrijpen.
Het huis. De grond. De erfenis. Clares dure kleren en haar nieuwere, mooiere auto. De “investeringsmogelijkheden” waar ze het over had gehad tijdens etentjes in de stad. De scheiding twee jaar geleden, toen haar man haar verliet en, volgens geruchten in de kerk, hun gezamenlijke rekeningen leegplunderde.
Ze had een aantal slechte financiële beslissingen genomen. Dat wist ik wel.
De hamvraag was: hoe lang was dit al aan de gang? En hoeveel van mijn man had ik al verloren door dit gif dat ze hem gaf?
Ik lag in bed en luisterde in het donker naar Stevens moeizame ademhaling. Het medicijnflesje lag verstopt in de lade van het nachtkastje; het plastic tikte tegen het hout telkens als ik het opendeed, als een hartslag. Plotseling besefte ik, met een kristalheldere ingeving, dat ik helemaal alleen was.
Mijn dochter probeerde de gedachten van mijn man te stelen.
En als ik haar zonder bewijs, zonder plan, zou confronteren, zou ze gewoon verdwijnen en al het bewijsmateriaal meenemen.
Dr. Hartley probeerde me te waarschuwen. Hij zag iets in Stevens bloedtestresultaten, iets waardoor hij zijn carrière op het spel zette om die wanhopige woorden te fluisteren.
Maar Clare was er. Ze hoorde de toon, maar niet de woorden.
Ze wist het.
En nu, liggend in de duisternis van het huis dat vier generaties Cubanen onderdak had geboden tijdens sneeuwstormen, tornado-waarschuwingen en zomerse droogtes, besefte ik dat ik voor meer vocht dan alleen Stevens gezondheid en ons fortuin.
Ik heb voor ons leven gevochten.
Want als Clare Steven vier jaar lang langzaam en methodisch had vergiftigd, hem een valse dementie had aangepraat die haar de mogelijkheid zou geven om de controle over al onze bezittingen over te nemen, dan moest ik mezelf een angstaanjagende vraag stellen.
Wat zou ze doen als ze erachter kwam dat ik de waarheid wist?
De vloerplanken in de gang kraakten.
